Tìm hiểu về Chinatown trên đất Mỹ

Những di dân Trung Hoa (TQ) đầu tiên đặt chân đến đất Mỹ từ năm 1849 và Chinatown cổ xưa nhất hiện giờ là chinatown San Francisco - nơi quần cư của các di dân Trung Quốc từ năm 1850. Còn bây giờ, nước Mỹ đang báo động một làn sóng di dân mới từ Trung Hoa lục địa, ào ạt không thua gì thập niên cuối thế kỷ 19!

Sức mạnh tài chính của những Chinatown

Trước kia, số lượng chinatown trên đất Mỹ chỉ vào khoảng 17 khu vực lớn, quanh các thành phố, đô thị tấp nập nhất nước Mỹ. Nhưng từ thập niên 1990, chinatown từ từ phát triển khắp nơi và hiện tại, đi dọc nước Mỹ, nơi nào có giao thương sầm uất, ắt nơi đấy có chinatown!
Ngay giữa thành phố cảng du lịch San Francisco nổi tiếng, chinatown "hùng cứ" hoành tráng ngay khu vực trung tâm, chiếm hết đại lộ Grant và đường Bush. Biểu tượng dễ nhận ra nhất là cái cổng chạm rồng (hệt như bất kỳ chiếc cổng nào trên đất thủ đô Bắc Kinh), và là món quà vận chuyển công phu từ TQ tới Mỹ năm 1969.

Chiếc cổng chạm rồng ở đầu khu phố Chinatown là biểu tượng dễ nhận ra nhất

Chỉ cần đặt tour một ngày đi chinatown, bạn sẽ lạc vào những chợ và hẻm nhỏ ngang dọc hệt như phim lịch sử TQ, các mái ngói đỏ uốn cong, lợp thành nhiều tầng, cột sơn đỏ tươi, tràn ngập chữ Tàu và đèn lồng. Ở đây người ta mua bán đủ thứ, từ thực phẩm, dược phẩm, vàng bạc đá quý, văn phòng luật sư đến vé du lịch... Nếu không có vài mẫu chữ tiếng Anh chú dưới những bảng hiệu, có lẽ du khách sẽ không để ý mình đang sống trên đất Mỹ.

Anh bạn hướng dẫn đã có hơn 20 năm sống trên đất Mỹ nói rằng: "Người Hoa ở chinatown San Francisco giàu lắm. từ Washington DC, New York tới San Francisco, họ nắm giữ và chi phối một nguồn vốn đầu tư không hề nhỏ". Chính sức mạnh cộng đồng, sự đoàn kết trong các hiệp hội và tiềm lực tài chính đã giúp cộng đồng người Hoa chiếm một vị thế đáng ngại trên thị trường Mỹ. Tại bảo tàng lịch sử Hoa kiều ở San Francisco, sẽ khó tưởng tượng gần 160 năm trước, tổ tiên gầy dựng các chinatown là những di dân nghèo khổ tìm tới Mỹ như tìm đến một vùng đất mới để hy vọng đổi đời.

Họ là nguồn nhân lực giá rẻ cung ứng cho cả công trường Mỹ đang tăng trưởng, từ phu đãi vàng, đường sắt, hầm mỏ... Còn bây giờ sau nhiều thế hệ, họ là những ông chủ lớn nắm giữ tới 70% nguồn thu dịch vụ, thương mại tại những thành phố lớn. Người Mỹ gốc Hoa chiếm gần một nửa cư dân của San Francisco, và chinatown cổ xưa trên đại lộ Grant trở nên chật chội. Một chinatown mới đã mọc lên trong khu vực sầm uất và nhộn nhịp nhất của vịnh biển.

Chinatown luôn nằm trong khu vực sầm uất và nhộn nhịp nhất của thành phố

Nếu có dịp du lịch Mỹ, bạn đừng kinh ngạc khi người Hoa nắm giữ gần 80% nguồn thu kinh doanh lữ hành ở Mỹ. Bằng chính sách giá rẻ, từ tour giá rẻ, giá cho thuê xe tốt nhất, giá dịch vụ ăn, nghỉ rẻ nhất, khách sạn giá rẻ nhất, những văn phòng du lịch Hoa kiều vững mạnh rộng khắp, dùng cho cả người bản địa.

Bởi vậy, đừng ngạc nhiên khi thấy rất nhiều xe vận chuyển tour, tài xế đều là người Hoa, trên đất Mỹ ăn cơm Tàu rẻ hơn cơm Việt, tìm hướng dẫn  Hoa dễ hơn tìm hướng dẫn Việt. Không những thế, cũng chính sự phát triển mạnh mẽ hoạt động kinh doanh, du lịch theo chính sách giá rẻ đang khiến cộng đồng doanh nghiệp Hoa kiều ở Mỹ thiếu trầm trọng nguồn lao động giá rẻ. Thuê 1 lao động ở Mỹ theo mức sống Mỹ chắc chắn không thể bán được giá rẻ. Từ đây, dẫn tới 1 bước đột phá mới: đấy là làn sóng nhập cư ào ạt (đa phần là nhập cư lậu) nguồn lao động từ TQ sang Mỹ theo những tổ chức, đường dây mafia.

Ngày nay, phần lớn lái xe người Hoa chở khách tour không được nói một câu tiếng Anh ngoài những từ căn bản, họ tới từ Liêu Đông, Quảng Tây, những tỉnh miền núi TQ. Mãi đến năm 2001, khi sự kiện 58 người TQ nhập cư lậu chết ngạt tại Anh trong một container trên đường vận chuyển, người Mỹ mới hiểu ra tuyến đường nhập cư lậu từ TQ vào Mỹ, Anh, Canada là từ đường xuất khẩu "người sống" qua container! Và lực lượng này đang góp phần gia tăng sự giàu có, cũng như sự chật chội, lôi thôi của những chinatown ở Mỹ.

Bản sắc riêng giữa thủ đô Hợp chủng quốc

Có một đặc điểm chung giữa các chinatown ở Mỹ: phố Tàu bao giờ cũng nằm ở những vị trí trung tâm sầm uất nhất của những thành phố Mỹ, cung cấp nhiều dịch vụ, hàng hóa giá rẻ nhất và cũng chật chội nhất. Chinatown New York là khu phố Tàu lớn nhất nước Mỹ, nằm cách những trung tâm thương mại không xa, vẫn còn giữ nguyên một bức tượng Khổng Tử lớn. Ngay thủ đô Washington DC, chinatown hoành tráng chễm chệ ngay phía sau lưng Tòa nhà Quốc Hội! Còn tại Philadelphia, thành phố cổ xưa nhất nước Mỹ - nơi gióng lên tiếng chuông độc lập đầu tiên của Hợp chủng quốc, phố Tàu chiếm ngay khu trung tâm...

Phố Tàu nằm ở những vị trí trung tâm sầm uất nhất, cung cấp nhiều dịch vụ, hàng hóa giá rẻ nhất

Song điều khiến những nhà nghiên cứu nhân văn thán phục nhất chính là sức mạnh giữ gìn tập quán truyền thống, bản sắc riêng của các chinatown. Năm 2001, lúc bộ phim Ngọa hổ tàng long giành được 4 giải Oscar tại Mỹ, hơn 200 Hoa kiều ở Los Angeles trong trang phục truyền thống trang trọng chờ đợi suốt hai giờ liền để gặp mặt đạo diễn Lý An. Họ xem sự vinh quang của bất kỳ người TQ nào, dù là Trung Hoa lục địa hay Đài Loan, Hongkong cũng đều là niềm kiêu hãnh của mọi người Mỹ gốc Hoa. Do vậy, Tết Nguyên Đán với những lễ hội đường phố tầm tiểu bang, các hoạt động vui chơi rộn ràng, pháo nổ giòn giã được người Hoa đều đặn góp tiền tổ chức hàng năm.

Cuộc thi Miss Chinatown USA hàng năm được tổ chức như một lễ hội thân thuộc trên đất Mỹ. Còn tại những nhà hàng, bạn có thể tìm thấy không thiếu 1 món ăn truyền thống nào vào ngày Tết theo tập tục Hoa. Hội nhập mà không bị đồng hóa chính là bản sắc riêng của các chinatown. Tại một nhà hàng Hoa chuyên bán món Dim Sum ở chinatown San Francisco, du khách quốc tế kêu bia Mỹ, Heineken hay San Miguel... đều bị chối từ, đơn giản là vì từ nhiều thập niên qua, dù sống trên đất Mỹ, họ chỉ bán đúng một loại bia Stingtao của TQ! Thế mà thực khách vẫn phải chịu và vẫn tìm đến xếp hàng để thưởng thức. Những ngày ở Washington DC, New York và San Francisco, tôi đã thấy gần như người Mỹ, người Mễ cầm đũa thạo trong những nhà hàng chinatown.

Cuộc thi Miss Chinatown USA hàng năm được tổ chức như một lễ hội thân thuộc trên đất Mỹ

Ẩm thực Hoa truyền thống đan xen ẩm thực Hoa kiểu Mỹ  có phần lấn sân nền văn hóa ẩm thực đơn điệu của người Mỹ, thành ra, bình quân mỗi chinatown ở các thành phố lớn có không dưới 200 nhà hàng Hoa, bán cả món Việt, món Thái, món Malaysia, và cả phở Việt Nam! Thế mà nhà hàng nào cũng sống được, cũng đông khách. Từ nhà hàng, mua bán nhỏ, buôn bán tour du lịch, giờ nhiều ông chủ chinatown đã chuyển sang kinh doanh khách sạn, khu giải trí và casino. Đừng ngạc nhiên nếu không biết rằng casino hotel resort "vĩ đại" ở Las Vegas đều có bóng dáng các ông chủ người Mỹ gốc Hoa.

Và họ đoàn kết tới mức chỉ đưa khách tour đến những khách sạn, nhà hàng nào của đồng hương! Vì thế, nếu như đi du lịch châu Âu, Mỹ, bạn sẽ thấy tiếng Anh chưa phải là ngôn ngữ "độc quyền". Chỉ cần biết tiếng Hoa và vài từ thông dụng tiếng Anh đủ xài, đi tới đâu bạn cũng được tiếp đón và giúp đỡ. Chinatown có mặt ở cả thế giới, và các cộng đồng Hoa sống lưu vong này đang góp phần không nhỏ trong bức tranh phổ biến sắc màu văn hóa của mọi quốc gia.